Stal narzędziowa do pracy na zimno

Stale narzędziowe do pracy na zimno

Stale narzędziowe do pracy na zimno pracują w temperaturach do ok. 200–250°C, gdzie liczą się głównie naciski, tarcie i zużycie ścierne — w odróżnieniu od stali do pracy na gorąco nie muszą znosić wysokich temperatur, lecz utrzymywać twardość i odporność na odkształcenia.

To stale wysokowęglowe (0,5–2,5% C) z dodatkami stopowymi: chrom poprawia hartowność i odporność na ścieranie, molibden i wolfram zwiększają odporność na odpuszczanie, wanad tworzy twarde węgliki, a mangan i krzem wspomagają hartowność. Dzieli się je na niestopowe (proste narzędzia), stopowe i wysokostopowe (bardziej wymagające zastosowania), przy czym stale wysokochromowe wyróżniają się szczególną odpornością na ścieranie.

Po hartowaniu i odpuszczaniu osiągają twardość 58–64 HRC, dzięki strukturze martenzytycznej z węglikami i niewielkim udziałem austenitu szczątkowego. Obróbka cieplna obejmuje wyżarzanie zmiękczające, hartowanie i odpuszczanie (czasem wielokrotne), a w nowocześniejszych procesach także obróbkę kriogeniczną poprawiającą stabilność wymiarową.

Główną wadą jest niska udarność — podatność na pękanie przy obciążeniach dynamicznych, dlatego dobór składu i obróbki cieplnej to zawsze kompromis między twardością a ciągliwością.

Zastosowanie: wykrojniki, stemple, matryce do obróbki plastycznej metali, narzędzia skrawające, noże przemysłowe, narzędzia pomiarowe oraz matryce do prasowania proszków metalicznych